اکزما يا درماتيت، به تمام مواردی که پوست ملتهب، قرمز، تاول، ترشح، پوسته پوسته شدن، تغيير رنگ، ضخيم شدن و خارش پوست داشته باشد بکار ميرود. اکزما دارای انواع مختلفی است از جمله: اکزمای تماسی آلرژيک، تماسی تحريکی، سرشتی (اتوپيک)، سبوره ای يا شوره ای، سکه ای و غيره...  

کلمه اتوپيک گروهی از بيماريهای آلرژيک يا همراه با آلرژی را شامل می شود که اغلب چند نفر از افراد يک خانواده را درگير می کند. در يک خانواده ممکن است آلرژی هايی از نظير تب يونجه (حساسيت فصلی)، حساسيت به گرده گياهان، آسم، بيماری ديابت يا قند خون و بيماری غده تيروئيد وجود داشته باشد. علاوه بر اين ها اکزمای اتوپيک نيز در اين خانواده ها ديده می شود. در يک پنجم موارد ممکن است يک فرد از خانواده  مبتلا به اين اکزما بدون درگيری ديگر افراد خانواده باشد. اکزمای آتوپيک در سراسر دنيا بطور شايعی وجود دارد. اين اکزما در هر سنی می تواند ديده شود و شیوع آن معمولاْ در نوزادان و کودکان بسيار بيشتر است. ضايعات پوستی، خشکی پوست و خارش از مهمترين علائم آن به حساب می آيند.

اکزمای اتوپيک در دوره نوزادی در سنين دو تا سه ماهگی شروع می شود و با گذشت زمان درگيری در قسمت های مختلف پوستی ايجاد ميشود. اين بيماری گاهی در سنين کودکی و گاهی تا سن بلوغ تداوم دارد و خود بخود از بين ميرود.

علائم اکزمای سرشتی

در نوزادی ضايعات خارش دار پوستی همراه با ترشح، دلمه و قرمزی به خصوص روی گونه ها پديد می آيند ولی در جا های ديگر پوست نيز می توانند ديده شوند. نوزاد بعلت خارش معمولاْ بی قرار است و نواحی خارش دار را با دست و يا با هر وسيله ای می مالد. اگر چه اين بيماری ممکن است تا پايان دوره نوزادی از بين برود ولی درمان در اين زمان در تغذيه و رشد کودک کمک شايانی می کند. اگر بيماری ادامه پيدا کند پايعات کمتر تمايل به قرمزی، دلمه بستن و ترشح دارند. بعد از اين دوره ضايعات به صورت خشک، قرمز متمايل به قهوه ای در آمده و پوسته پوسته شدن و ضخيمی پوست از علائم شايع اين دوره است. البته خارش همچنان با قدرت پيشين وجود دارد. گاهی آنقدر فرد خود را می خاراند تا زخم شود. اين زخم شدن می تواند بدليل از بين رفتن سد دفاعی باعث بروز عفونت ميکروبی در ناحيه شود. در سنين نوجوانی تا بزرگسالی ضايعات خشک و پوسته دار بيشتر در نواحی خم آرنج، پشت زانو، قوزک ومچ پا و هر ناحيه چين دار ممکن است ديده شوند.

تشخيص اکزمای سرشتی

هر ضايعه خارش دار با خصوصيات ذکر شده؛ همراه با يک تاريخچه فاميلی از اتوپی می تواند يک اکزمای سرشتی باشد. اين بيماری هميشه از يک الگوی خاصی تبعيت نمی کند و ممکن است در هر مرحله ای و هر سنی بدون الگوی خاصی بوجود آيد. ضايعات ممکن است در کف دست و پا و پشت دست و پا با خارش شديد و خشکی و قرمزی تيره رنگی ديده شود. در سنين بالاتر نيز احتمال ضايعات ترشح دار و دلمه بسته وجود دارد.

عوامل تشديد کننده اکزمای سرشتی

اين بيماران دارای پوستی حساس هستند و عوامل زيادی می توانند پوست اين افراد را تحريک کنند و ضايعات اکزمايی را در آنها بوجود آورند. البته هر فردی می تواند به عواملی حساس و به عوامل ديگری غير حساس باشد يا بطور خلاصه ميزان حساسيت پوست نسبت به اين عوامل در افراد مختلف متفاوت است. اين عوامل شامل: تغيير سريع دمای محيط (سرما و گرما)، خشکی هوا، ورزش سنگين يا هر گونه فعاليتی که باعث تعريق زياد شود، بعضی غذاها، تماس با لباس های نايلونی يا پشمی، انواع عفونت ها، آفتاب و استرس های عصبی می باشند.

تاثير غذاها در ايجاد اين بيماری

آلرژی غذائی در ده در صد اين بيماران ديده می شود. غذاهائی که بيشتر مورد ظن هستند، شامل: تخم مرغ، شير گاو، ماهی، آجيل، مواد افزودنی (چاشنی)، مواد رنگی مصنوعی، سويا، شکلات، توت فرنگی و غيره ... می باشند. اين غذاها می توانند باعث تشديد بيماری شوند ولی حذف تمام اين غذاها از رژيم غذائی روش عاقلانه نيست و بايد ديد با مصرف کدام غذا بيماری فرد شدت می يابد و آن غذا را حذف کرد. در صورتی که به غذائی مشکوک هستيد به مدت دو هفته مصرف نکنيد و بهد از اين دوره اگر با مصرف آن بيماری شدت پيدا کرد از خوردن اين نوع غذا اجتناب کنيد در غير اين صورت اين غذا جزء رژيم نمی باشد. مدت زمان بين خوردن غذا و شدت بيماری معمولاْ يک تا سه ساعت است. مادرانی که دارای فرزند شيرخوار مبتلا به اکزمای سرشتی هستند نيز بايد غذاهای حساسيت زا را پيدا کرده و از خوردن آن اجتناب کنند. چون مواد غذائی در شير ترشح شده و با خوردن شير مادر، نوزاد دچار ضايعات و شدت بيماری ميشود.

نقش عوامل محيطی

گرده گياهان و گرد و غبار نيز در شدت بيماری نقش دارند. تماس با وسايل و موادی که گرد و غبار را در خود نگه می دارند مانند: بالش، متکا، پرده، فرش، روکش مبل، پشم و غيره ... باعث بدتر شدن بيماری ميگردند. محل زندگی بايد ساده و فاقد وسايل تجمع گرد و غبار باشد. در محل زندگی از نگه داشتن گياه و گل و حيوانات بايد اجتناب کرد. ملحفه ها بايد مرتب شسته شوند و دو بار آب کشی شوند تا مواد پاک کننده کاملاْ حذف شوند. مواد آرايشی، عطريات، اسپری ها ( حشره کش يا خوشبو کننده) و دود سيگار می توانند بيماری را شدت بخشند.

درمان

مصرف هر گونه کرم، لوسيون، شامپو، صابون و محصولات آرايشی بايد با مشورت پزشک باشد. از پوشيدن لباس های زير خشن و زبر اجتناب کنيد حتی الامکان از لباس های زير نخی يا کتانی استفاده کنيد. از پوشيدن لباسهای تنگ، چسبان و پشمی و نايلونی اجتناب ورزيد. از فعاليت هايی که باعث تعريق زياد می شود اجتناب کنيد. اگر پوست شما خارش دارد از خاراندن اجتناب کنيد چون خارش پوست سبب بدتر شدن ضايعات و شدت خارش می شود در اين مواقع بهتر است با فشار دادن محل خارش أن را کنترل نمود. از کرمهای مرطوب کننده و چرب کننده بخصوص بعد از استحمام، استخر و شستن دست استفاده نماييد. داروهای تجويز شده موضعی باعث تخفيف بيماری ميشوند. چون اکثر اين داروها حاوی کورتون هستند بيش از زمان گفته شده استفاده نگردد. از داروهای ضد هيستامين نيز در بهبودی ضايعات و کنترل خارش استفاده ميشود. اگر ضايعات عفونی شده باشند از آنتی بيوتيک موضعی يا خوراکی و يا هر دو استفاده ميشود. کورتون خوراکی فقط مواردی کار برد دارد که درمان های پيشين بخوبی بيماری را کنترل نکرده باشند. اين داروها بايد بمدت کوتاهی استفاده شوند. خشکی پوست يکی از مشکلات اين بيماران است و زمينه ساز ايجاد و شدت بيماری می شود. محيط زندگی هميشه بايد مقداری مرطوب باشد و هوای آن نه سرد و نه گرم باشد بلکه بايد هوا معتدل باشد. استحمام بايد به حداقل دفعات و زمان برسد. در استحمام بايد از آب ولرم استفاده کرد. کشيدن کيسه و ليف زبر باعث شروع و شدت بيماری می شوند. بعد از حمام بلافاصله بعد از خشک کردن با يک حوله نرم و ظريف تمام بدن را با يک مرطوب کننده يا چرب کننده بپوشانيد. از کشيدن حوله به بدن اجتناب کنيد بلکه بايد حوله را با گذاشتن روی پوست آن را خشک کرد. در مواقع مصرف دارو هر گونه تغيير در پوست و يا بدن را به پزشک اطلاع دهيد.